علوم تجربی

آزمايش كنيد صفحه 6 و 7

آزمون (1) : در سطح ميخ آهني لايه اي سرخ رنگ تشكيل مي شود و ميخ قرمز آجري مي شود .

آزمون (2) : شير كم كم بسته و منعقد مي شود و حالت بريده يا لخته پيدا مي كند .

آزمون (3) : در محل تماس سركه و پوسته تخم مرغ حباب هايي به وجود مي آيد كه به شكل كف ديده مي شود .

آزمون (4) : رنگ آب آهك به علت دميدن به آن و وارد نمودن كربن دي اكسيد تنفسي كدر يا شيري مي شود .

تذكر : آگر آهك تازه را با آب واكنش دهيم و اين كار را در يك ظرف فلزي مثل يك ليوان استيل انجام بدهيم گرمازا بودن اين تغيير شيميايي را با لمس بدنه ليوان احساس مي كنيم .

آزمون (5) : به دليل وجود نشاسته در سيب زميني ، اضافه نمودن محلول يد به سيب زميني ، رنگ سيب زميني آبي تيره مي شود .

الف) آزمون 1 و 4 و 5          ب) آزمون 2             پ) گرما در آزمون 4           ت) آزمون 3

در تمام موارد تغيير شيميايي روي داده است .

آزمايش كنيد صفحه 8

1- خير . تبخير آب تغيير حالت ماده است و تغيير حالت ماده جزو تغييرات فيزيكي محسوب مي‌شود.

2- حباب هاي گاز . خير . چون گاز به صورت محلول در مايع بوده و خارج مي شود .

3- بلي . جريان پيوسته اي از حباب هاي گاز كربن دي اكسيد مشاهده مي شود قرص جوشان با آب واكنش شيميايي انجام مي دهد و يك تغيير شيميايي روي مي دهد .

از تغيير رنگ و بخصوص مزه آب .

به طور كلي مواد اوليه خواص خود را از دست داده اند .

4- حباب هاي گاز روي جداره داخلي ليوان تشكيل مي شود . خير .

5- حباب هاي گاز كربن دي اكسيد . بر اثر واكنش جوش شيرين و سركه حباب هاي گاز تشكيل مي‌شود و شروع به جوشيدن مي كند . بلي . زيرا مواد اوليه خواص خود را از دست داده اند .

الف) در همه موارد حباب هاي گاز مشاهده مي شود .

ب) برخي از نشانه هايي كه در هنگام وقوع تغييرهاي شيميايي مشاهده مي شود را مي توان در هنگام تغييرهاي فيزيكي نيز مشاهده كرد . مثلاً تشكيل حباب هاي گاز همواره دليل بر به وجود آمدن تغيير شيميايي نيست . (تبخير آب) .

آزمايش كنيد صفحه 17

1- در ليواني كه ميخ زنگ زده وجود دارد . از خارج شدن بيشتر حباب هاي گاز با سرعت بيشتر مي‌توان فهميد كه سرعت واكنش تجزيه در ليوان محتوي ميخ زنگ زده بيشتر است .

2- گرماده . با قرار دادن دماسنج درون هر كدام از ليوان ها و خواندن دماي دماسنج ها .

3- با ريختن مقداري از زنگ آهن يا چند عدد ميخ زنگ زده به ليوان محتوي آب اكسيژنه و مقايسه آن با ليوان حاوي ميخ آهني زنگ نزده مي توان اين موضوع را ثابت كرد .

علامت يا نشانه اين ادعا (كاتاليزگر بودن زنگ آهن براي تجزيه آب اكسيژنه) مشاهده حباب هاي گاز بيشتر در ليوان حاوي زنگ آهن است .

آزمايش كنيد صفحه 18

حبه قند ذوب شده و زرد مايل به قهوه اي مي شود و بوي مخصوصي توليد مي كند .

حبه قند ذوب شده سفت مي شود .

وقتي حبه قند را در خاك گلدان فرو مي كنيم و در روي شعله نگه داريم سرعت سوختن حبه قند افزايش مي يابد . زيرا برخي از مواد و املاح موجود در خاك گلدان (برخي نمك ها يا تركيب هاي فلزدار مثل يون آهن سه ظرفيتي) نقش كاتاليزگر را در سوختن قند ايفا مي كند .

پس ذوب قند تغيير فيزيكي و سوختن قند تغيير شيميايي در اين آزمايش همزمان روي مي دهد .

نتيجه : كاتاليزگرها سرعت واكنش هاي شيميايي را افزايش مي دهند .زيرا در اين آزمايش هم مشاهده شد كه قند آغشته به خاك گلدان سرعت سوختنش بيشتر بود .

آزمايش كنيد صفحه 23

وسايل : شمع – كبريت – سه صفحه كاغذ كدر يا مقوا – خط كش .

هرگاه شمعي را روشن كنيم سپس با پارافين ذوب شده شمع را روي ميز محكم كنيم و سه صفحه كاغذي كدر و سوراخدار جلوي اين شمع روشن بگيريم زماني شمع را خواهيم ديد كه اين سه سوراخ درست روي يك خط و مقابل شمع قرار گرفته باشند . اگر مسير نور را با خط كش كنترل كنيم خواهيم ديد كه نور از منبع خود به خط راست منتشر مي شود .

اين آزمايش در يك محل تاريك بهتر و واضح تر ديده مي شود .

آزمايش كنيد صفحه 24

مقوا يك جسم كدر است و نور از آن عبور نمي كند . زيرا نمي توان لامپ را از پشت مقوا ديد . شيشه يك جسم شفاف است و نور از آن عبور مي كند . زيرا لامپ به طور واضح از پشت شيشه ديده مي شود . كاغذ پوستي يك جسم نيم شفاف است و نور به خوبي از آن عبور نمي كند . چون لامپ از پشت كاغذ پوستي واضح ديده نمي شود .

كدر : تخته ، پارچه

نيم شفاف : نايلون ، شيشه هاي مات ، شيشه هاي خود مهتابي ها

شفاف : آب – طلق هاي پلاستيكي

آزمايش كنيد صفحه 28

نوعي فعاليت است و سؤالي مطرح نشده است .

آزمايش كنيد صفحه 29

جدول : در بازتاب نور از سطح يك جسم ، همواره زاويه تابش و بازتاب برابرند . پس در جدول فوق طبق قانون بازتاب ، زاويه هاي بازتابش برابر زاويه هاي تابش هستند .

آزمايش كنيد صفحه 32

1- نتيجه مي گيريم كه اندازه و نوع تصوير در آينه مقعر بستگي به محل قرار گرفتن جسم دارد . اگر شمع بين آينه و كانون (فاصله كانوني) قرار گيرد تصوير آن در پشت آينه بزرگتر و مجازي و مستقيم است اما اگر شمع در خارج از فاصله كانوني آينه باشد تصوير حقيقي ، كوچكتر و وارونه خواهد بود.

2- خير . در آينه هاي كوژ تصوير هميشه مجازي بوده و روي پرده تشكيل نمي شود .

3- از آينه هاي كاو يا مقعر در دندان پزشكي ، درون چراغ اتومبيل ها و چراغ قوه ها و در ساخت كوره هاي آفتابي و از آينه هاي محدب يا كوژ در آينه بغل راننده در اتومبيل و سرپيچ جاده ها استفاده مي شود .

آزمايش كنيد صفحه 36

آب و آينه تخت هر دو با هم مانند منشور عمل مي كنند و كار منشور تجزيه نور است .

نور خورشيد همان نور سفيد وقتي توسط منشور تجزيه مي شود طيف تشكيل مي دهد و به ترتيب از بالا به پايين رنگ طيف يا رنگين كمان عبارتند از : قرمز – نارنجي – زرد – سبز – آبي – نيلي – بنفش .

آزمايش كنيد صفحه 40

زمان يك رفت و برگشت (دوره نوسان) هر بار مقدار يكساني است .

البته زمان يك رفت و برگشت وزنه فنر به جرم وزنه و جنس فنر بستگي دارد .

آزمايش كنيد صفحه 45

بر اثر وارد شدن نيرو به طناب بر اثر ضربه طناب موج عرضي پيدا مي كند و باعث تغيير شكل طناب مي شود وقتي اين تغيير شكل به دست برسد به دست ضربه وارد مي كند و مي خواهد طناب را از دست انسان بكشد . بلي .

نتيجه مي گيريم موج با خود انرژي حمل مي كند .

آزمايش كنيد صفحه 53

فعاليت علمي براي دانش آموزان

آزمايش كنيد صفحه 54

خير . تا زماني كه تمام يخ ذوب نشود دماي مخلوط آب و يخ ثابت مي ماند .

نتيجه مي گيريم كه گرماي مصرف شده صرف تغيير حالت ماده مي شود يعني صرف تبديل يخ به آب. (گرماي نهان ذوب) . پس از ذوب كامل يخ با گرم كردن دماي آب شروع به زياد شدن يا بالا رفتن مي كند .

آزمايش كنيد صفحه 57

پونزي كه به ميله آهني يا فلزي وصل است زودتر مي افتد .

نتيجه مي گيريم كه رسانايي جامدات فلزي بيشتر از جامدات نافلزي است . يعني فلزها گرما را سريعتر منتقل مي كنند .

آزمايش كنيد صفحه 58

1- دود به درون جعبه وارد مي شود . بله . از سمت سوراخ زير چوب نيم سوخته به سمت شمع است.

2- بله . در پايين ظرف از سمت جوهر به سمت محلي كه گرما داده مي شود .

آزمايش كنيد صفحه 60 و 61

2- در لوله اول آب به جوش مي آيد بدون اينكه يخ ذوب شود . در لوله دوم يخ شروع به ذوب شدن مي كند و پس از ذوب شدن ، آب گرم شده به جوش مي آيد .

1- آب رساناي خوبي براي گرما نيست . زيرا در لوله اول گرما را به يخ منتقل نكرد .

2- در لوله دوم ، زيرا جريان همرفتي هميشه از پايين به بالا برقرار است .

آزمايش كنيد صفحه 63

دماي ظرفي كه رنگ سياه دارد با سرعت بيشتري پايين مي آيد . زيرا رنگ سياه انرژي تابشي را جذب كرده و آب زودتر سرد مي شود . چون رنگ نقره اي شفاف و براق است انرژي را با سرعت كمتري جذب مي كند . در نتيجه هواي گرم درون بالون ديرتر سرد مي شود تا مدت طولاني در فضا بماند .

نتيجه : انرژي تابشي يك جسم به عوامل زير بستگي دارد .

الف) دماي جسم                           ب) رنگ جسم                    ج) سطح جسم(صاف و ناصاف)

آزمايش كنيد صفحه 67

- دستمان احساس سرما مي كند . چون الكل به سرعت تبخير مي شود و براي تبخير شدن از دست ما مقدار زيادي گرما مي گيرد و باعث سرد شدن دستمان مي شود .

- چون كوزه از گل رس پخته ساخته شده است لذا هميشه مقداري از آب درون آن به بيرون تراوش مي كند . آب سطح كوزه براي تبخير شدن از آب و درون كوزه گرما مي گيرد و آب درون كوزه خنك مي شود .

آزمايش كنيد صفحه 98

بدنه بطري پلاستيكي نوشابه ترك يا شكاف برداشته و پاره شده است . علت اين پديده افزايش حجم آب بر اثر انجماد است . (مي دانيد كه انبساط آب غيرعادي است و آب جزو مواد استثناء در قانون انبساط و انقباض است و از طرف ديگر با عمل انجماد 9 درصد به حجم آب اضافه مي شود .)

آزمايش كنيد صفحه 111

تبادل گاز اكسيژن و كربن دي اكسيد ميان سلول ها و ششها با عمل دم و بازدم با كمك پديده انتشار .

1- محكم و سفت . شماره 2 و 3 چون غلظت محلول درون ظرف ها از سيب زميني بيشتر است . در نتيجه بر اثر پديده انتشار سيب زميني ها آب از دست مي دهند و چروكيده مي شوند .

2- بله . انتشار يعني وارد شدن مواد از محيط غليظ به محيط رقيق . پس در ظرف شماره 1 آب وارد سيب زميني شده و در شماره 4 آب خارج شده است . يعني تغيير حجم خلالهاي سيب زميني نشانگر اين واقعيت است .

3- بله آزمايشات با پديده انتشار قابل توجيه است .

در ظرف 1 غلظت آب درون ظرف بيشتر از سيب زميني است پس مولكول هاي آب وارد سيب زميني شده و حجم سيب زميني زياد مي شود .

در ظرف 2 غلظت مولكول هاي آب نسبت به ظرف 1 كمتر شده است . بنابراين آب كمتري وارد خلال سيب زميني شده است .

در ظرف 3 غلظت مولكول هاي آب بسيار كمتر از ظرف هاي 1 و 2 و حتي خلال سيب زميني است . پس اين بار آب از خلال سيب زميني خارج شده وارد ظرف مي شود و حجم سيب زميني كم مي‌شود. در ظرف 4 آبي وجود ندارد . پس آب درون خلال سيب زميني بر اثر پديده انتشار وارد ظرف مي‌شود سپس بر اثر تبخير وارد محيط مي شود . بنابراين حجم خلال سيب زميني بسيار كمتر مي شود.

آزمايش كنيد صفحه 124

شكل دانه هاي نشاسته در انواع گياهان

پودر گندم

ذرت

سيب زميني خام

برنج خيس شده

موز

 

شكل و اندازه نشاسته در گياهان مختلف متفاوت است ولي در هر گونه‌ي گياهي تقريباً وضع ثابت دارد . در غده سيب زميني دانه نشاسته به قطر 150 مو و تخم مرغي شكل و داراي طبقات متحدالمركز تاريك و روشن است . در دانه هاي غلات مانند گندم دانه نشاسته به اندازه 50 مو و كروي يا عدسي شكل است و در برنج درشتي آنها حدود 4 مو و اشكال چند وجهي دارند .

آزمايش كنيد صفحه 126

وقتي محلول سولفات مس را قطره قطره روي محلول اول بچكانيد رنگ بنفش ظاهر مي شود كه نشان دهنده وجود پروتئين مي باشد .

يادآوري : براي شناسايي پروتئين ها مي توان از محلول بيوره استفاده كرد . براي اين منظور مواد غذايي را خرد مي كنيم و در لوله آزمايش مي ريزيم و به همه آنها مقدار مساوي بيوره اضافه مي كنيم. سعي مي كنيم مقدار مواد پروتئيني هم مساوي باشد . غلظت رنگ بنفش بيانگر مقدار پروتئين در آن ماده غذايي مي باشد .

آزمايش كنيد صفحه 126

ابتدا چربي در الكل حل شده و محلول زلالي توليد مي كند . وقتي چند قطره آب اضافه شود فوراً محلول تيره و شيري مي شود كه نشان دهنده وجود چربي است .

وضعيت : مولكول هاي چربي درشت هستند ودر سطح كاغذ قرار مي گيرند . مولكول هاي آب ريز بوده و در الياف فرو مي روند .

نفوذ : چربي در كاغذ نفوذ نمي كند ولي آب نفوذ مي كند .

پس از چند دقيقه مشاهده مي شود مولكول هاي آب به سرعت تبخير شده و كاغذ خشك مي شود . اما مولكول هاي چربي همچنان به صورت لكه شفاف باقي مي ماند .

آزمايش كنيد صفحه 133 و 134

با توجه به وزن بادام زميني و اختلاف دمايي كه در دماسنج به وجود مي آيد . هر يك درجه كه دما بالا رود حدود 10 كالري كوچك انرژي توليد مي كند . بعد ميزان كالري توليد شده را به وزن بادام‌زميني تقسيم كرده تا بفهميم هر گرم بادام زميني چقدر انرژي توليد كرده است . (مقدار انرژي به روش رسانايي و تابشي هدر مي رود) .

آزمايش كنيد صفحه 142

- گوارش ليپيدها : در لوله شماره 1 و 2 چربي بدون تغيير مي ماند اما در لوله شماره 3 رنگ محلول زلال مي شود . چربي در مايع ظرفشويي حل شده است .

· صفرا مانند مايع ظرفشويي موجب حل شدن چربي مي شود . يعني صفرا آنزيم نيست ولي به گوارش چربيها در بدن با كمك آنزيم هاي گوارشي كمك مي كند .

گوارش پروتئين ها .

3 : سفيده تخم مرغ در سه لوله اول چندان تغيير نمي كند . اما در لوله شماره 4 سفيده تخم مرغ حل شده است . زيرا پپسين معده در مجاورت اسيد موجب هضم پروتئين مي شود . سفيده تخم مرغ همچون نوعي پروتئين است پس هضم شده است .

توجه : آنزيم پپسين براي عمل كردن به محيط اسيدي احتياج دارد و با افزايش دما فعاليت آنزيم زياد مي‌شود .

آزمايش كنيد صفحه 158

1- هر چه قطر رگ زيادتر باشد خون سريعتر حركت مي كند .

2- هميشه يك طرفه است .

3- چون مويرگ ها بسيار نازكند حركت گلبول ها در داخل آن بسيار كند و به صورت رديفي است .

آزمايش كنيد صفحه 163

1- چون شيشه مدرج است با توجه به اختلاف سطح آب درون ظرف ، حجم هوا به دست مي آيد .

2- با استفاده از يك متر نواري ، محيط تقريبي بادكنك را بر حسب سانتي متر اندازه مي گيريم سپس با استفاده از روابط زير حجم كره را حساب مي كنيم .

14/3 ÷ محيط = قطر

با تقسيم محيط بر عدد پي ابتدا قطر را پيدا مي كنيم . قطر را نصف مي كنيم تا شعاع به دست آيد .

حجم كره را بر حسب سانتي متر مكعب از روابط زير محاسبه مي كنيم .

2 ÷ قطر = شعاع

³(شعاع) × 14/3 ×  = حجم كره

يا

 = حجم كره

آزمايش كنيد صفحه 164

1- رنگ آب آهك كدر يا شيري رنگ مي شود .

2- از آنجا كه با وارد كردن هواي معمولي با يك تلمبه به داخل آب آهك رنگ آب آهك تغيير نمي‌كند .